مطالعه‌ی ساختاری رخنمون های صخره ای در نگاره «فرود با ایرانیان مواجه می‌شود» از شاهنامه طهماسبی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشکده هنر و معماری دانشگاه سیستان و بلوچستان

2 کارشناس ارشد پژوهش هنر دانشگاه سیستان و بلوچستان

چکیده

در هنر ایران تصاویر و نشانه‌های بصری بسیاری، از طبیعت انعکاس یافته‌اند. نقاش ایرانی همواره به طبیعت و نمودهای آن همچون گیاهان، صخره‌ها و آسمان دلبستگی داشته و از آنجایی که طبیعت‌گرایی و آمیختگی انسان با طبیعت، ریشه در اعتقادات مذهبی و اسطوره‌ای مردم ایران دارد، در نگاره‌ها به عنوان یکی از اصول زیبایی‌شناسانه طبیعت­گرا مشاهده می‌شود. یکی از این نشانه‌های تصویری، صخره است که از جنبه‌ی نمادین و تمثیلی نیز مورد توجه بوده است. صخره‌های خیال‌انگیز با چهره‌های حک شده و به آسمان سر کشیده -عموماً هماهنگ با روایت داستانی- مفهوم خاصی را بیان می‌کنند. یکی از آثاری که گونه‌های متفاوتی از رخنمون‌های صخره‌ای را به نمایش گذاشته، نگاره «فرود با ایرانیان مواجه می‌شود» از شاهنامه طهماسبی است. در مقاله‌ی حاضر نمونه‌های تصویری صخره‌های رخنما مورد مطالعه و بررسی قرار می‌گیرند و به این سؤالات پاسخ داده می‌شود:
چه ارتباطی میان رخنمون‌های صخره‌ای با متن داستان وجود دارد؟
از لحاظ بصری و ساختاری رخنمون‌های صخره‌ای چه خصوصیاتی دارند؟
رخنمون‌ها با متن داستان ارتباط داشته و همراه با سایر عناصر در جهت تقویت روایت داستانی هماهنگ گشته‌اند. بر اساس نگاره مورد بحث، رخنمون‌ها به دو نوع انسانی و حیوانی و به صورت تجریدی یا کاملاً طبیعی تصویر شده‌اند.
تاکنون پژوهشی به طور مستقیم در رابطه با موضوع رخنمون‌های صخره‌ای، بویژه در این نگاره، مورد تحلیل و بررسی قرار نگرفته است. روش تحقیق توصیفی و تحلیلی می‌باشد. مقاله‌ی حاضر به تحلیل ساختاری رخنمون‌ها می‌پردازد و کیفیت عناصر رخنما را که در ساختار نگاره نقش داشته، مورد بررسی قرار می‌دهد.

کلیدواژه‌ها