https://jart.usb.ac.ir/ مطالعات هنرهای تجسمی fa daily 1 Fri, 21 Mar 2025 00:00:00 +0330 Fri, 21 Mar 2025 00:00:00 +0330 https://jart.usb.ac.ir/article_8774.html «عجایب نامه ها» از جمله از سنّت های مرسوم تاریخ نگاری اسلامی با ریشه در فرهنگ شفاهی مردم است. این پژوهش با هدف تطبیق رابطه متن و تصویر و بررسی وجوه افتراق و اشتراک نگاره ی مورد پژوهش در دو نسخه مصور شده می پردازد. مطالب این پژوهش از نوع کیفی بوده و به شیوه ی توصیفی-تحلیلی با رویکرد تطبیقی است. نگارش با مطالعه ی اسناد کتابخانه ای و تحلیل نگاره ها به بررسی متن و تصویر و واکاوی وجوه افتراق و اشتراک نسخه ها انجام پذیرفته است. این نوشتار و همسو با اهداف، در پی پاسخ به این سوالات است: 1. در دو نسخه عجایب‌المخلوقات و غرائب‌الموجودات قزوینی (نسخه قرن یازده و دهم هجری قمری) چندگونه از موجودات غریب موجود است؟ 2. وجوه اشتراک و افتراق فرمی (با در نظر گرفتن دسته بندی موجود در سوال 1 دو نسخه ی مورد پژوهش چیست؟ نتایج حاکی از این است که؛ آن چیزی که در این نمونه های تصویری از عالم حسن به تصویر در می آید یا تصویر نمی شود، نمودی نامحسوسِ ایجاد شده به دست انسان است که به آن عجایب گویند؛ موجودات غریب (تلفیقی) ساده شده اما از نظر ایجاد شگفتی در بیننده بسیار قدرتمند عمل می کنند. https://jart.usb.ac.ir/article_9126.html انتشار و سیر تحول نسخ خطی قرآن کریم همواره در طول تاریخ جهان اسلام و میان هنرمندان ایرانی مورد توجه خاص بوده، کیفیت نسخ خطی، خوشنویسی قرآن کریم و زینت و تزئینات آن همواره مورد توجه دوره‌های مختلف تاریخی بود و هنرمندان ایرانی تمام توجه و استعداد هنری خود را وقف کتاب مقدس خود می‌کردند. در این میان بررسی سیر تحول تزئینات نسخه خطی قرآن کریم که عموما با نام تذهیب شناخته می‌شود روندی به نظر مشابه را طی کرده است اما دارای تفاوت‌های ظریفی می‌باشد که این نوشتار سعی در بررسی این تفاوت‌ها دارد. این پژوهش سعی در پاسخ به این سوال دارد که تفاوت‌ تزئینات نسخ خطی قرآن کریم در نقوش اسلیمی و ختایی چگونه تعریف شده است؟ در انتها اینگونه نتیجه می‌شود که تزئینات تذهیب در نقوش اسلیمی و ختایی در سه نسخه قرن 9 ه.ق کارکرد یکسانی داشته است، همچنین تقارن دو صفحه روبروی هم و استفاده از رنگ های آبی و طلایی کاربرد یکسانی داشته است، هرچند تفاوت جزئی در شدت رنگ طلایی و آبی فیروزه‌ای دیده می‌شود. روش این تحقیق تحلیلی_توصیفی و شیوه گردآوری، کتابخانه‌ای می‌باشد. https://jart.usb.ac.ir/article_9175.html پرچم‌ها در طول تاریخ نماد قدرت، هویت و تعلقات فرهنگی بوده و نقش مهمی در ساختارهای اجتماعی و سیاسی ایفا کرده‌اند. این پژوهش به بررسی نقوش و کتیبه‌های مذهبی پرچم‌های شاهنامه تهماسبی پرداخته و ارتباط آن‌ها با مقتضیات فرهنگی و مذهبی عصر صفوی را تحلیل می‌کند. این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش‌هاست: باورها و شرایط فرهنگی و مذهبی عصر صفوی چگونه بر نقوش و کتیبه‌های مذهبی این پرچم‌ها تأثیر گذاشته‌اند؟ نگارگران شاهنامه تهماسبی تا چه میزان در طراحی پرچم‌ها به متن اصلی شاهنامه فردوسی وفادار بوده‌اند؟ هدف پژوهش، بررسی میزان تأثیرپذیری این نقوش از ارزش‌های مذهبی و فرهنگی صفوی و مقایسه آن‌ها با نمونه‌های تاریخی پرچم‌های این دوره است. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و روش کتابخانه‌ای انجام شده و داده‌ها از منابع معتبر تاریخی و موزه‌ای گردآوری و از طریق تحلیل تطبیقی بررسی شده‌اند. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که پرچم‌های شاهنامه تهماسبی بیش از آنکه بازتابی از متن شاهنامه باشند، تحت تأثیر مفاهیم بصری، فرهنگی و مذهبی صفوی شکل گرفته‌اند. این پژوهش به درک بهتر تعامل میان هنر، تاریخ و فرهنگ صفوی کمک کرده و نقش نگارگری را در بازتاب ایدئولوژی‌های مذهبی و سیاسی این دوره بررسی می‌کند. https://jart.usb.ac.ir/article_9105.html آثار فرانسیسکو گویا مجموعه‌ای کم نظیر در میراث هنری بشریت است که از یک سو جستجوی درونی انسانی و از جهتی کنشی در مقابل جهان پر آشوب بیرونی است. پرسش اصلی به چگونگی نقد و تحلیل دو اثر دفن ساردین و نقاشی صفوف شلاق زنان از منظر نشانه‌شناسی و دیدگاه رولان بارت، معطوف می گردد. هدف این مقاله بررسی نشانه‌های تصویری و خوانش دو اثر مذکور با نگاهی ساختار‌گرایانه و متن‌محور به منظور دست یافتن به شیوه دلالت‌مندی و چگونگی نشانه‌پردازی است که معانی و خوانشی فرا زمانی و فرا مکانی را درپی دارد. دستاورهای این تحقیق نشان می دهد بررسی و تحلیل نشانه‌های تصویری آثار مذکور با در نظر گرفتن شاخصه‌ها و ابزار نشانه‌شناسی امکان دست یابی به ساختار شبکه‌ای متن تصویری، چند معنایی و سلسله معانی مورد نظر بارت را که نهفته در لایه‌های پنهان متن است میسر می‌نماید. همچنین مشخص می‌گردد شیوه نقاشی گویا در دو اثر مذکور به گونه‌ای است که می‌توان ساختار شبکه‌ای آن‌ها را مستقل از زمان و مکان مورد تحلیل و خوانش قرار داد. روش تحقیق بکار رفته در این مقاله توصیفی- تحلیلی متناسب با پیکره مطالعاتی مقاله بوده و شیوه گردآوری اطلاعات به صورت اسنادی (کتابخانه ای) است. https://jart.usb.ac.ir/article_8915.html ورود صنعت چاپ سنگی در دورۀ قاجار به ایران، پیشرفت و تغییری بزرگ در سطح گسترده‌ای هنر ایرانی-اسلامی ایجاد نمود. با بوجود آوردن امکان چاپ و نشر آثار ادبی، تاریخی، علمی، فرهنگی و غیره، طبقات اجتماعی بیشتری فرصت بهره‌گیری از علم و ادبیات را به دست آوردند. بدین سبب، فرهنگ در سطح جامعه بیشتر رشد کرد. شاهنامة فردوسی به‌مثابۀ سند ملی هویت ایرانی و حافظ زبان فارسی، ازجمله آثاری بود که همچون گذشته، موردتوجه بانیان چاپ در ایران قرار گرفت و چندین بار به شکل مصور، انتشار یافت. یکی از چاپ‌های ارزشمند در ۱۲۶۷ق منتشر شد (محفوظ در کتابخانه آستان قدس رضوی، به شماره ثبت 43431) که درواقع اولین شاهنامة چاپ سنگی مصور در ایران شناخته می‌شود که تصاویر انحصاری آن را میرزا علی‌قلی خویی، اجرا نموده است. هدف پژوهش حاضر، با تکیه‌بر روش توصیفی-تحلیلی، پاسخ به این پرسش است که نحوة بازتاب حالات روحی رستم در تصویرسازی‌های شاهنامة ۱۲۶۷ق و تطابق آن با متن اشعار تا چه میزان است؟ به این منظور، ۱۶ تصویرسازی از شاهنامۀ مذکور که رستم در آن حضور دارد به لحاظ تبعیت از متن ابیات شاهنامه و... (ادامه در متن اصلی مقاله) https://jart.usb.ac.ir/article_8916.html شیروانی‌پوش، لفظی است که برای نوعی از روپوش‌های ضریح به‌کار می‌رود که صرفاً سقف مضجع را می‌پوشاند. در این پژوهش، هدف بازیابی طرح و نقش تعدادی از شیروانی‌پوش‌های دومین ضریح مطهر رضوی مشهور به ضریح شاه سلطان حسین صفوی است. پرسش آنکه: طرح و نقش شیروانی‌پوش-های ضریح شاه سلطان حسین صفوی، چگونه است؟ این مقاله، با رویکرد تاریخی و شیوة توصیفی ـ تحلیلی، با نظر به مطالعات اسنادی و میدانی شکل گرفت. نمونه‌گیری به‌شیوة هدفمند صورت پذیرفت و نتیجة مطالعة هفت مورد از شیروانی‌پوش‌های قاجاری ضریح مذکور نشان داد: طرح‌اندازی در دو قطعه از شیروانی‌پوش‌ها، مبتنی بر قرینه انعکاسی (آینه‌ای) بوده و در پنج مورد دیگر براساس تکرار نقش در سطح یا همان قرینه انتقالی (واگیره‌سازی) به صورت شبکه‌بندی قابی، محرمات یا واگیره‌ای ساده است. به‌غیر از یک مورد که فاقد نقش است (شیروانی‌پوش محرمات)، در بقیة موارد نقوش گیاهی در آرایه‌بندی، مؤثر هستند و فقط در یک نمونه از روپوش‌ها، نقش جانوری طاووس ظاهر می‌شود. درمجموع آنکه اصل تکرار که کمترین آن از قرینة محوری حاصل می‌شود تا تکرار بی‌شمار در سطح که واگیره‌سازی است، بنیانی‌ترین اصل تزیینی شیروانی‌پوش‌های مورد بررسی در حرم رضوی به شمار می‌آید که در اهم موارد از تکرار نقش گیاهی حاصل می‌شود. https://jart.usb.ac.ir/article_8957.html اساطیر ژاپن، شامل خدایان، قهرمانان و موجودات افسانه‌ای، بخشی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ و هنر این کشور هستند. این اساطیر که از فرهنگ شینتو و بودیسم سرچشمه می‌گیرند، از دیرباز مفاهیم اجتماعی، اخلاقی و فرهنگی را به شیوه‌های گوناگون بازتاب داده‌اند. در دوران معاصر، هنرمندان ژاپنی با الهام از این عناصر اسطوره‌ای، آثاری خلق کرده‌اند که هویت فرهنگی، اجتماعی و تأثیرات جهانی شدن را به تصویر می‌کشند. این پژوهش، با روش توصیفی-تحلیلی و بهره‌گیری از منابع کتابخانه‌ای و تحلیل محتوای آثار هنری، به بررسی نحوه بازآفرینی نمادها، داستان‌ها و شخصیت‌های اسطوره‌ای در آثار تصویرسازی معاصر پرداخته است. نمونه‌های بررسی‌شده شامل آثار هنرمندانی چون یوشیتاکا آمانو، تاکاشی موراکامی، تاکشی اوباتا، تاکاتو یاماموتو، یوکو شیمیزو، تارو اوکاموتو، ماساکازو کاتسورا و تاکاکو یاماگوچی است. این هنرمندان با به‌کارگیری تکنیک‌های مدرن و سبک‌های خلاقانه، شخصیت‌ها و داستان‌های اسطوره‌ای را به شیوه‌ای بدیع و معاصر بازنمایی کرده‌اند.نتایج پژوهش نشان می‌دهد که اساطیر ژاپنی نه تنها در حفظ هویت فرهنگی نقش دارند، بلکه به هنرمندان امکان خلق آثار منحصربه‌فردی در دنیای معاصر را می‌دهند. این تعامل میان سنت و مدرنیته، هویتی پویا در هنرهای تصویری ژاپن ایجاد کرده و بازآفرینی ارزش‌های فرهنگی از طریق هنر معاصر را ممکن ساخته است. https://jart.usb.ac.ir/article_8290.html به دیوارنگاریهای نامتعارف که بخشی از هنر شهری است، گرافیتی می‌گویند. گرافیتی نوعی نقاشی اعتراضی است که از هنر پاپ و عامه‌پسند پیروی میکند و در اثر تجربه در کاربست هنری برای خود قواعد و شیوه‌هایی فراهم آورده که نوع بیانی ویژه‌ی اعتراضی در حوزه تجسمی را میسازد. فرم‌هایی سرشار از رنگ‌های تند و مردم‌پسند دارد. از آنجایی که این هنر پیرو گرافیتی غربی بوده، ویژگیهای زیبایی‌شناسی خاصی را بازنمایی میکند.بیان مسئله: طبقه‌بندی گرافیتی نوشتاری در قالب طراحی حروف دکوراتیو و ویژه گرافیتی مورد پرسش است که بر پایۀ ویژگی‌های هنری قابل دسته‌بندی است. روش پژوهش در این مقاله کیفی است و گردآوری داده‌های آن از منابع کتابخانه‌ای و میدانی است.هدف از نگارش این مقاله معرفی نوشتار در هنر گرافیتی و طبقه‌‌بندی هنری آن است.دستاورد آن که وضعیت‌های گوناگونی شامل چهار وضعیت، با رویکرد کلی فرم دکوراتیو و زیبا، ایجاد میکند. گروهی ناخوانا و در هم تنیده، گروه دیگر از نوشتار با فرمت دکوراتیو، پیچیده و ناخواناست. گروه سوم پیام خوانای خود را در قالب تایپوگرافی و دسته‌ای هم طراحی حروف خوشنویسی‌شده، دارای ویژگیِ متنی و خواناست. https://jart.usb.ac.ir/article_8715.html آغاز روند تمرکز زدایی در زمان شاهرخ، منجر به تقسیم قدرت و منابع ثروت در میان طبقات قدرتمند جامعه تیموری گردید. در این زمان حامیان فرهنگی جدیدی متولد شدند که پر اهمیت ترین آنها از میان امیران نظامی دربار شاهرخ بودند. ارتباط مستقیم میان اقدامات فرهنگی و تامین منابع مالی مرتبط با آن این پرسش اساسی را مطرح می سازد که چه تحولاتی به لحاظ اقتصادی، زمینه ساز حمایتگری امرای نظامی از فعالیتهای عام المنفعه و فرهنگی بوده است؟ فرض بر آن است که معافیتهای مالیاتی دربار شاهرخ و توجه ویژه‌ای که به کشاورزی و تجارت مبذول شده است مهمترین عامل ظهور و جذب حامیان جدید فرهنگی، خصوصا در میان امرای نظامی بوده است. در این مقاله ضمن مطالعه تحقیقاتی که تا کنون در حوزه‌های اجتماعی، سیاسی و اقتصادی این دوران صورت گرفته است با رویکردی تاریخی و روش توصیفی – تحلیلی به پیجویی و بررسی زمینه‌های اقتصادی فعالیتهای فرهنگی امرای نظامی دربار شاهرخ تیموری پرداخته شده است. نتایج مطالعات نشان می‌دهد، ساختار‌ دگرگون شده‌ اقتصادی در قالب برخی برنامه-های معافیت مالیاتی و نیز رونق تجارت و شکوفایی اقتصادی اصناف شهری، در گرایش امیران نظامی به انجام فعالیتهای عام المنفعه فرهنگی به منظور کسب مشروعیت بیشتر تاثیر مستقیم داشته است. https://jart.usb.ac.ir/article_8964.html تاریخ هر سرزمینی مملو از مفاهیم، باورها و داستان‌هایی است که هویّت آن تمدن را نمایان می‌سازد. هنگامی که نقاشی پشت‌شیشه در دل مردم این سرزمین رخنه کرد با ریشه‌ها، باورها، عقاید مذهبی، فرهنگ و هویّت ایرانی عجین شد و اکنون نقاشی پشت‌شیشه بخشی از فرهنگ، هویّت و سنت‌های ایرانی است. نگارنده بر اساس این پرسش که ویژگی‌های هویتی و عناصر فرهنگ ایرانی در آثار نقاشی پشت‌شیشه مهین عظیما کدامند؟ به بررسی آثار نقاشی پشت‌شیشه استاد مهین عظیما می‌پردازد. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و جامعه آماری از میان آثارگزیده هنرمند که در کتاب تماشاگر رؤیا منتشر شده به دست آمده است. مهین‌دخت عظیما نقاشی نوگراست که در آثار او، بسیاری از مؤلفه‌های نقاشی ایرانی به چشم می‌خورد. رنگ‌هایی که نقاشی ایرانی را تداعی می‌کنند، رنگ‌های شفاف، سطوح تخت و عدم پرسپکتیو، کادر در کادر بودن، استفاده از تمام کادر و عدم فضای خالی در کادر، اجرای گل و مرغ سنتی با نگاه نو، روایت‌گری، استفاده از فضاسازی‌های نقاشی ایرانی، قلم‌گیری و دورگیری عناصر، نور منتشر، استفاده از فرم‌های آشنای نقاشی ایرانی و ظرافت اندیشه از ویژگی‌های اصلی آثارش است. هم‌چنین نقاشی چند لایه از ابتکارات ایشان می‌باشد. https://jart.usb.ac.ir/article_9176.html با بررسیِ و تحلیل ساختارمندِ هر متنی، اعم از نوشتار و یا تصویر می‌توان روایت‌مندیِ اثر را تحلیل و ارزیابی کرد. «وجه» از منظر ژرار ژنت به نوعِ گفتمانی اشاره دارد که راوی استفاده می‌کند و «لحن» مرتبط به صدایِ راوی در روایت است. «وجه» جهتِ «لحن» را تعیین می‌کند. دهه‌1340شمسی جست‌وجوی هویت هنری آمیخته با احساسات بومی‌گرایی و ملّی‌گرایی در هنر معاصر ایران است که در‌نهایت به شکل‌گیری «مکتب سقاخانه» منتهی شد. این پژوهش بر آن است تا با شیوه توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی، آثار هنرمندان سقاخانه را از منظر «وجه» و «لحن» ژرار ژنت به عنوان چارچوبی ساختارگرا در روایت‌شناسی به‌عنوان نظریه مبنا مورد واکاوی قرار دهد. به نظر می‌رسد آثار هنرمندان سقاخانه در «وجه» و «لحن» دارای عدم انطباق و هم‌سویی هستند. این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و رویکرد تطبیقی و بر اساس منابع کتابخانه‌ای و اسنادی انجام شده است و به دنبال پاسخ به این سوال است که، «وجه» و «لحن» از منظر ژنت در آثار هنرمندان سقاخانه چگونه قابل تبیین است؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که: آثار هنرمندان سقاخانه در وجهِ موردِ استفاده دارای اشتراک و منطبق بر هویت ایرانی-اسلامی است ولی، لحنِ آثار هر‌کدام از هنرمندان سقاخانه دارای آوای شخصی و متفاوت است. https://jart.usb.ac.ir/article_9106.html هدف این مقاله به دست آوردن سابقه‌ی مشترک رویارویی قهرمانان در شاهنامه با موجودات ضدقهرمان (غیرانسانی) در سیر تاریخی آن در نسخه‌ی شاهنامه مصور طهماسبی است تا سیر تحول معنایی و چگونگی نقش این انسان‌ها و موجودات ضدقهرمان را بررسی کند. نگارندگان در این مقاله و همسو با اهداف، در پی پاسخ به این سؤالات هستند: ۱. طبقه‌بندی آثار مورد نظر و جایگیری قهرمان و ضدقهرمان در نگاره‌های مورد پژوهش در ارتباط با سایر عناصر تصویر به چه صورت است؟ ۲. جنبه‌های زیبایی‌شناسی نقش قهرمان و ضدقهرمان در شاهنامه طهماسبی معلول چه عللی است؟ این پژوهش، از نظر هدف، بنیادین و در راستای شناخت قهرمان و ضدقهرمان در شاهنامه‌ی فردوسی و چگونگی بازنمود آن در نگارگری است. روش تحقیق، توصیفی-تحلیلی است. همچنین روش جمع‌آوری اطلاعات منابع کتابخانه‌ای، برخط و فیش‌برداری از دو طریق اسناد مکتوب و مشاهده‌گری است. شیوه تحلیل آثار بر مبنای روش کیفی است. نتایج پژوهش حاکی از این است که بهره‌گیری فردوسی از جنبه‌های نمادین مضامین و شخصیت‌ها برای بیان روایات، با اهداف مختلف اسطوره‌ای، دینی، فرهنگی و سیاسی، بهره‌گیری از دو قطب مثبت و منفی است. https://jart.usb.ac.ir/article_9198.html تعامل دو حوزه باستان‌شناسی و پژوهش هنر به عنوان رویکردی میان‌رشته‌ای، می‌تواند در دستیابی به اطلاعات درباره آثار هنری کشف‌شده از گورستان‌های تاریخی، کارآمد باشد. طی کاوش‌های باستان‌شناختی سال 1381 در گورستان تول گیلان، اشیاء هنری کشف شد که یکی از آنها، شئ زرین کوچکی در کنار اسکلت یک زن بود. خلعتبری در گزارش کاوش‌های این محوطه باستانی از این شئ با عنوان جام یاد کرده، ولی تفاوت قابل توجه آن از نظر اندازه، شکل و نقوش بدنه، این فرضیه را شکل می‌دهد که شاید انتساب دقیقی صورت نگرفته باشد؛ از آنجایی‌که تاکنون، مطالعه‌ای درباره ماهیت‌ احتمالی دیگر شئ زرین صورت نگرفته، این پژوهش با هدف ایجاد تعمق در این زمینه از طریق پیوند وجوه باستان‌شناسانه و هنری شئ در صدد پاسخگویی به پرسش مرتبط با ماهیت و کاربرد آن است و به ارائه دلایلی، مبنی بر جام نبودن شئ زرین پرداخته است. اطلاعات پژوهش از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و مصاحبه با اهالی روستای تول ، گردآوری شده و به روش توصیفی-تحلیلی ارائه می‌گردد. نتایج نشان می‌دهد با توجه به تفاسیر نمادین نقوش شئ زرین و مطابقت با تمدن‌های همجوار، احتمالا این شیء، یک آتشدان با قطعه الحاقی گمشده می باشد که به رواج مهرپرستی در این منطقه اشاره دارد. https://jart.usb.ac.ir/article_9290.html از جنبه‌های تحلیلیِ عکاسی در دوران ناصری، مطالعات زندگی روزانه مردم است چرا که عکاسان زیادی شروع به ثبت و ضبط هدفمند یا تصادفی زندگی درباری و روزمرگی‌های مردم کوچه و بازار از طریق دریچه‌ی دوربین خود کردند که از مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به این سه تن اشاره نمود: آنتوان خان سوریوگین، ارنست هولستر و علی خان والی. سوریوگین عکاسی ایرانی با تبار روس، هولستر، عکاس آلمانی، و علی خان والی عکاس ایرانی متولد تهران است. پژوهش حاضر به تحلیل بازنمایی واقعیت روزانه دوره ناصری می پردازد از این رو براساس تاریخ اجتماعی عکس‌های دوره ناصری، درنظرداریم جنبه‌هایی از بافتار و کیفیت زیست بوم ایرانی را براساس عکس‌های این سه عکاس مورد بررسی قرار داده به این پرسش اساسی پاسخ دهیم که تحلیل به شیوه تاریخ اجتماعی در عکسها چگونه بر فهم دقیق تر محتوای عکاسانه آثار که درک بهتر زمانه ی خود را در پی دارد، منجر خواهد شد؟ نتایج تحقیق نشان می‌دهد که بسیاری از این عکس‌ها بر فعالیت‌های روزانه، مشاغل، سنت‌های مذهبی و فرهنگی، اقلیت‌های مذهبی، خانه، و پوشش تأکید دارند. عکس‌های سه عکاس فوق الذکر ارتباط مستقیم و مهمی با حیات اجتماعی مردم ایران داشته و در مستندسازی تغییرات اجتماعی و فرهنگی نقش اساسی ایفا کرده‌اند. https://jart.usb.ac.ir/article_9393.html جنگ یکی از مسائلی است که همواره مورد توجه هنرمندان بوده و هنرمندان رشته های مختلف هنری به شکل های مختلف به این مهم پرداخته اند. شادی قدیریان یکی از عکاسان برجسته ایرانی است که در زمینه عکاسی صحنه آرایی شده و مفهومی، آثار تاثیرگذاری خلق کرده است. وی در مجموعه عکس هیچ، هیچ به مساله جنگ و تاثیر آن بر زنان پرداخته و با تاکید بر نشانه ها سعی در ترسیم این مساله انسانی داشته است. هدف در این پژوهش این است که تأثیر جنگ بر زنان در مجموعه عکس هیچ، هیچ از دیدگاه نشانه شناسی رولان بارت تحلیل شود و از نشانه های موجود در این مجموعه رمز گشایی شود و دلالت های معنایی آن ها تبیین گردد. روش تحقیق در این پژوهش به صورت توصیفی‌-تحلیلی می باشد و اطلاعات مورد نیاز به شیوه کتابخانه ای و میدانی گردآوری شده است. نتیجه گیری حاصل از این پژوهش بیانگر آن است که اگرچه زنان در مقایسه با مردان به صورت غیر مستقیم تری با جنگ مواجه شده اند، اما جنگ در تک تک لحظه ها و زندگی روزمره ی آن ها تأثیرات منفی خود را بر جای گذاشته و به روح و روان آن ها ضربه وارد کرده است. https://jart.usb.ac.ir/article_9495.html زیبایی‌شناسی یکی از ارکان اساسی هنر است که نقش مهمی در درک، تفسیر و خلق اثر هنری ایفا می‌کند. درک این اصول به‌ویژه در تحلیل آثار هنری معاصر، جایگاه ویژه‌ای دارد. با توجه به حضور هنرمندان ایرانی در رویدادهای بین‌المللی مانند بینال ونیز، ضرورت دارد ویژگی‌های زیبایی‌شناسی این آثار مورد مطالعه قرار گیرد تا هم الگویی برای تحلیل آثار معاصر فراهم شود و هم زمینه‌ساز ارتقای سطح درک هنری در میان پژوهشگران و دانشجویان هنر باشد. بر همین اساس، چارچوب نظری این پژوهش بر مبنای رویکرد فرمالیستی هاینریش ولفلین و پنج مفهوم دوگانه‌ی او استوار است. هدف این پژوهش، تحلیل ویژگی‌های زیبایی‌شناختی و کیفیت‌های بصری سه اثر مجسمه از حمیدرضا آویشی، هنرمند منتخب ایران در بینال ونیز می باشد. سؤال اصلی پژوهش آن است که: «اصول و مؤلفه‌های زیبایی‌شناسی به‌کار رفته در مجسمه‌های حمیدرضا آویشی کدام‌اند؟» روش تحقیق حاضر، با رویکرد توصیفی_ تحلیلی است. داده‌ها از طریق منابع کتابخانه‌ای، مشاهده‌ی مستقیم آثار، مراجعه به هنرمند و بررسی منابع اینترنتی معتبر گردآوری شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهند که آثار از ساختار بصری منسجم، بهره‌گیری خلاقانه از عناصر فرم و ترکیب‌بندی، و تقابل‌های دوگانه‌ی ولفلین برخوردارند که آن‌ها را در میان آثار ارائه‌شده متمایز می‌سازد. https://jart.usb.ac.ir/article_9499.html دیوارنگاره‌های سغدی، از جمله برجسته‌ترین اسناد تصویری تمدن‌های ایرانی پیش از اسلام به‌شمار می‌روند؛ که با لایه‌هایی از اسطوره، حماسه، آیین و تجربه‌ی زیسته‌ی مردمان، روایت‌های فرهنگی این تمدن کهن را در خود حفظ کرده‌اند. پژوهش حاضر، با رویکردی تطبیقی میان شخصیت‌های نقش‌بسته بر دیوارهای تمدن سغد و شخصیت‌های شاهنامه‌ی فردوسی، در پی واکاوی پیوستگی‌ها، هم‌پوشانی‌ها و دگرگونی‌های معنایی در انتقال روایت‌های حماسی است. پرسش اصلی پژوهش این است که: چه میزان تطابق میان چهره‌های سغدیِ بازمانده در نقاشی‌ها با شخصیت‌هایی شاهنامه وجود دارد؛ و این تطابق چه نسبتی با حافظه‌ی فرهنگی ایرانی دارد؟ این پژوهش به لحاظ ماهیت کیفی‌ست؛ که به روش تحلیل محتوای تطبیقی انجام شده‌است. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که برخی شخصیت‌های حماسی شاهنامه‌ی فردوسی در قالب‌های بصری در دیوارنگاره‌های سغدی تجسم یافته‌اند. این مشابهت‌ها نه به‌مثابه تأثیرپذیری شاهنامه از نقاشی‌های سغدی، بلکه به‌عنوان تجلّی حافظه‌ی فرهنگی مشترک در بسترهای بیانی متفاوت تحلیل می‌شوند. استمرار یک نظام مفهومی ـ روایی مشترک، که ریشه در فرهنگ شفاهی، قهرمان‌های اسطوره‌ای و حماسی ایرانی، و حافظه‌ی جمعی مردمان فلات ایران دارد. از این منظر، می‌توان شخصیت‌هایی که در دیوارنگاره‌های سغدی و اشعار شاهنامه‌ بازنمایی شده‌اند را بخشی از ذهنیت مشترک حماسی ایرانی پیش و پس از اسلام دانست. https://jart.usb.ac.ir/article_9506.html در سنت نقاشی ایرانی، الگوی روایت بر اساس فاخرترین متون ادبی استوار بوده است. هدف در پژوهش پیش‌روی تحلیل، شناخت و ترسیم الگوهای روایی در آثار پیشگامان نقاشی معاصر ایران در دهه20 و 30 شمسی بر اساس «دیدگاه روایی سیمپسون»، است. دیدگاه روایی متشکل از: دیدگاه مکانی، دیدگاه زمانی و دیدگاه روان‌شناختی است. براین اساس این پرسش صورت‌بندی شده است که: الگوی روایت در آثار پیشگامان نقاشی معاصر ایران در چارچوب «دیدگاه روایی سیمپسون» چگونه قابل تبیین است؟ در این پژوهش با روش توصیفی- تحلیلی و رویکرد تطبیقی به مطالعه آثار منتخب که به روش اسنادی و کتابخانه‌ای و از طریق مشاهده گردآوری شده، پرداخته‌ شده است. نتایج گویای آن است که، الگوی روایت در آثار پیشگامان نقاشی معاصر ایران(دهه20و30شمسی) بیشتر مبتنی بر دیدگاه روان‌شناختی و بیان شخصی و متمایز بوده است. این امر نشان دهنده گرایش بیشتر نقاشان نوگرای ایران در جهت تجربه‌های تکنیکی و اجرایی است. الگوی روایت در آثار جلیل ضیاءپور، جواد حمیدی و احمد اسفندیاری، دارای لحن روایی منسجم و با تأکید بر دیدگاه روان‌شناختی است. هرچند که این انسجام به عنوان الگویی در روایت دیگر نقاشان این دو دهه به پریشانی و گسست دیدگاه روایی همراه است. https://jart.usb.ac.ir/article_9520.html تصویر و متن همواره دو مولفه مهم در نسخه‌آرایی هنر اسلامی بوده است. ارتباط تعاملی که در تصویرگری متون ادبی وجود دارد هنر کتاب‌آرایی اسلامی را با الگو‌های متعدد شکل داده است. در این پژوهش ابتدا ساختار و عناصر بصری موجود در داده‌های تحقیق، تجزیه و تحلیل گشته و سپس جایگاه تصویر و متن نسبت به یکدیگر بر اساس نظریه لنگر اندازی رولان بارت بررسی و تحلیل گردید و نتایج بدست آمده مقایسه و تفسیر شد. هدف این پژوهش بررسی الگوی تصویری و ارتباط آن با متن در آثار کمال‌الدین بهزاد بر بنای نظریه لنگراندازی رولان بارت می‌باشد تا به این سوال پاسخ دهد که رابطه میان متن و تصویر در آثار بهزاد بر اساس نظریه رولان بارت چگونه تعریف می‌شود؟ روش این تحقیق با رویکردی ساختارگرایانه با روش توصیفی_تحلیلی و شیوه گردآوری کتابخانه‌ای انجام گرفته است، اطلاعات به صورت کتابخانه‌ای گردآوری شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد با وجود ارجحیت تصویر در صفحه، متن درون تصویر لنگر انداخته است و تاثیر بسزایی در انتقال مفهوم دارد. که با استناد بر دیدگاه رولان بارت، متن بر تصویر لنگر شده است و عنصر متن در صفحه در کنار تصویر اهمیتی همسان یافته است. https://jart.usb.ac.ir/article_9573.html هدف از نگارش این مقاله، روشن کردن ژرف ساخت روایت در نگاﺭﻩ «رستم بر شغاد چیره می‎شود» با تحلیل و مقایسه دگرگونی های تصویرسازی دو نگاره با تکیه بر نظریه ولادمیر پراپ است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و شیوة گردآوری اطلاعات، کتابخانه ای، ابزار فیش برداری و پویشگری الکترونیک است. شیوة تحلیل، کیفی بوده و رویکرد ساختارگرایی نظریهپراپ با ﺭﻭﺵ ﺍﺟﺮﺍﻱ تطبیقی، مورد استفاده قرار گرفته است. جامعه ی پژوهش دو نگاره از دو شاهنامه، با مضمون مشترک و شاهنامه های مورد پژوهش است.سوالات شامل: 1. با مشابهت مضمون، وجوه افتراق و اشتراک بین نگاره های این پژوهش چیست؟ 2. نحوه ی نمایش تصویری روایت موجود در شعر و میزان وفاداری به متن توسط نگارگر در نگاره های مورد پژوهش به چه ترفندهایی انجام پذیرفته است؟ نتایج پژوهش نشان داد؛ دو نگاره‌ی مورد پژوهش در تطبیق با متن ادبی شاهنامه، دارای دگرگونی ساختاری بوده است. همچنین، روایت با تغییرات جزئی در کنش شخصیت‌ها به‌خوبی با نظریۀ پراپ همخوانی دارد. کنش‌ها میان دو شخصیت اصلی توزیع شده‌اند و مصیبت، فریبکاری و عمل قهرمان (رستم) به‌عنوان عناصر کلیدی و تکرارشونده برجسته‌اند. مسیر روایت از آرامش به اوج فاجعه پیش می‌رود و ساختاری یکپارچه با تفاوت‌های ظاهری و معنایی (در بخش بصری) دارد. https://jart.usb.ac.ir/article_9793.html پوشاک در دوره هخامنشی، افزون بر کارکرد زیستی، نقشی بنیادین در بازنمایی هویت فرهنگی، جایگاه اجتماعی و ایدئولوژی سیاسی ایفا می‌کرده است. با وجود اهمیت این موضوع، بخش عمده مطالعات پیشین بر بازنمایی‌های تصویری و متون کلاسیک یونانی متمرکز بوده و شواهد عینی مربوط به طبقات غیر درباری کمتر مورد توجه قرار گرفته‌اند. کشف مردان نمکی معدن چهرآباد زنجان، به‌ویژه نمونه‌های منتسب به دوره هخامنشی، فرصتی کم‌نظیر برای بازسازی واقع‌گرایانه پوشاک مردان در فلات مرکزی ایران فراهم کرده است. هدف پژوهش حاضر، بازشناسی ویژگی‌های واقعی پوشاک هخامنشی و سنجش میزان انطباق یا فاصله آن با بازنمایی‌های تصویری یونانی، به‌ویژه متوپ‌ها و افریزهای کلاسیک، است.روش تحقیق بر رویکرد تطبیقی و میان‌رشته‌ای استوار است.نتایج پژوهش نشان می‌دهد که پوشاک هخامنشی، برخلاف تصویر اغراق‌آمیز و ایدئولوژیک هنر یونانی، ساختاری کاربردی، اقلیمی و مبتنی بر فناوری پیشرفته نساجی داشته است. شواهد مردان نمکی بیانگر نظامی چندلایه و کارآمد از پوشاک است که نه‌تنها به اشراف، بلکه به طبقات کاری و میانی جامعه نیز تعلق داشته است. این مطالعه نشان می‌دهد که بازنمایی‌های یونانی، هرچند بر پایه شناختی نسبی از پوشاک ایرانی شکل گرفته‌اند، اما به‌طور گزینشی و در راستای تقابل فرهنگی «خودی/غیرخودی» بازتفسیر شده‌اند. https://jart.usb.ac.ir/article_9874.html این پژوهش به بررسی قالیچه‌ای تصویری از دوره قاجار، نگهداری‌شده در موزه فرش ایران، می‌پردازد که پیش‌تر به‌عنوان بازنماییِ صحنه‌های زورخانه و حمام و مرتبط با شاهنامه تفسیر شده بود. با تحلیل نشانه‌های کلامی، ساختار روایی و مقایسه تصویری مشخص گردیده این قالیچه بازنمایی روایات اسکندرنامه نقالی است. بنابراین این پژوهش به دنبال پاسخ به این پرسش است: روایات اسکندرنامه نقالی در قالیچه تصویری موزه فرش ایران چگونه بازتاب یافته و چه معانی ایدئولوژیکی از مفهوم «شهریاری» را در فضای قاجاری باز تولید می‌کند؟ هدف پژوهش، تحلیل این قالیچه به‌منزلة یک متن تصویری روایی و شناسایی سازوکارهای معناییِ بازنمایی اسکندر در آن است. با رویکرد توصیفی-تحلیلی و بهره‌گیری از روش سه‌سطحی پانوفسکی (توصیف پدیداری، تحلیل آیکونوگرافی و تفسیر آیکونولوژیک)، و با مقایسه متقابل با منابع چاپ‌سنگی و متون ادبی مرتبط، یافته‌ها نشان می‌دهد که این قالیچه نه‌تنها از تصاویر چاپ‌سنگی اسکندرنامه ۱۲۷۳–۱۲۷۴ الهام گرفته، بلکه روایتی انتخابی و نمادین از اسکندر را ارائه می‌کند که در آن شخصیت او به‌عنوان تجلیِ همزمانِ شهریاریِ مشروع، سلحشوریِ اسطوره‌ای و باروریِ جهان‌آفرین بازنمایی شده است. این ترکیب، بازتولیدی فرهنگی از مفهوم «شاه» در دوره قاجار محسوب می‌شود که در آن اقتدار سیاسی، نظامی و زایشی در قالب یک نماد واحد تلفیق شده است.